Digitale soevereiniteit vraagt om een operationeel model

Digitale soevereiniteit is in korte tijd uitgegroeid van een beleidsthema tot een strategische prioriteit voor organisaties. Toenemende geopolitieke spanningen, nieuwe regelgeving en groeiende afhankelijkheid van digitale ecosystemen maken duidelijk dat soevereiniteit niet langer alleen draait om de locatie van data of de herkomst van technologie. Uiteindelijk draait het om de vraag hoe organisaties de regie behouden over hun digitale bedrijfsvoering en hun continuïteit kunnen waarborgen, ongeacht externe ontwikkelingen.

Die verschuiving vraagt om een andere benadering. Digitale soevereiniteit ontstaat niet alleen door regelgeving of de keuze voor de juiste leverancier. Het vereist een operationeel model dat organisaties helpt hun weerbaarheid te vergroten, zonder de voordelen van cloudtransformatie, innovatie en internationale samenwerking uit het oog te verliezen.

Het speelveld verandert 

Er gelden hier twee belangrijke kwesties. Allereerst is digitale infrastructuur de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden voor economische groei, publieke dienstverlening en nationale veiligheid. Tegelijkertijd zijn organisaties afhankelijker geworden van een relatief beperkt aantal technologiepartners. Het gebruik van deze grote technologiepartners heeft schaalvoordelen en innovatie opgeleverd, maar vergroot daarbij ook de impact van de geopolitieke spanningen die nu spelen, veranderende regelgeving en verstoringen binnen wereldwijde toeleveringsketens. Een goed voorbeeld hiervan is de cloudmarkt: vorig jaar waren de drie grootste cloudproviders goed voor ongeveer 70% van de markt, terwijl het gezamenlijke aandeel van Europese providers maar rond de 15% lag.

Ten tweede speelt de Europese discussie over digitale soevereiniteit. Overheden willen strategische afhankelijkheden verminderen, terwijl organisaties tegelijkertijd behoefte houden aan toegang tot de meest innovatieve technologieën. Beide belangen zijn legitiem. De uitdaging is daarom niet om te kiezen tussen open markten en soevereiniteit, maar om beide met elkaar te verenigen.

Deze discussie speelt ook een belangrijke rol in het debat over het concurrentievermogen van Europa. De voormalig Italiaanse premier Mario Draghi betoogde dat veiligheid een voorwaarde is voor duurzame groei en dat afhankelijkheden Europa kwetsbaar kunnen maken voor dwang, zeker naarmate de politieke instabiliteit toeneemt. De vraag is niet of soevereiniteit ertoe doet, maar hoe de maatschappelijke en politieke discussie kan worden vertaald naar concrete operationele uitgangspunten.

Soevereiniteit gaat over controle, niet over isolatie

In de praktijk wordt digitale soevereiniteit nog regelmatig gelijkgesteld aan datalokalisatie of het gebruik van uitsluitend nationale technologie. Zo heeft de Franse overheid het gebruik van bepaalde buitenlandse videotools beperkt ten gunste van binnenlandse oplossingen.

Hoewel dergelijke maatregelen in specifieke situaties passend kunnen zijn, bieden zij op zichzelf geen garantie voor digitale weerbaarheid. Een organisatie blijft immers afhankelijk wanneer zij onvoldoende inzicht heeft in wie toegang heeft tot haar data, welke partijen kritieke systemen beheren en hoe snel zij kan inspelen op veranderingen bij leveranciers of in wet- en regelgeving.

Digitale soevereiniteit is geen eigenschap van een technologieplatform, maar van de manier waarop een organisatie haar digitale omgeving bestuurt. Dit sluit ook beter aan bij de realiteit waarin de meeste organisaties opereren. Zij maken gebruik van complexe ecosystemen waarin public cloud, private infrastructuur, SaaS-oplossingen en gespecialiseerde leveranciers samen één digitaal landschap vormen.

De toenemende aandacht voor digitale soevereiniteit heeft onbedoeld ook een ander effect. Organisaties stellen strategische IT-beslissingen uit omdat onduidelijk is hoe toekomstige regelgeving zich zal ontwikkelen. Sterker nog: uit recent onderzoek van Zscaler blijkt dat 73% van de respondenten transformatie-initiatieven heeft uitgesteld of geannuleerd door zorgen over digitale soevereiniteit. Dat is begrijpelijk, maar niet zonder risico.

Elke vertraging in modernisering verlengt de levensduur van verouderde systemen en maakt organisaties kwetsbaarder voor cyberincidenten. Het maakt de organisatie minder in staat om verstoringen door ransomware, compromittering van de toeleveringsketen, storingen of plotselinge wijzigingen van regelgeving op te vangen.

Digitale soevereiniteit mag geen argument worden om transformatie uit te stellen. Juist modernisering creëert de flexibiliteit die nodig is om nieuwe eisen op te vangen.

Een operationeel model voor digitale soevereiniteit: De drie C’s

Om digitale soevereiniteit concreet en beheersbaar te maken, is een operationeel model nodig. Dat model is gebaseerd op drie kernprincipes: control, choice en continuity.

1. Control: Controle vormt de basis van digitale soevereiniteit. Organisaties moeten kunnen vaststellen wie toegang heeft tot bepaalde gegevens, welke partijen systemen beheren, waar data wordt verwerkt, hoe encryptiesleutels worden beheerd en hoe beveiligingsbeleid wordt afgedwongen. Het doel is niet volledige autonomie, maar aantoonbare regie over kritieke processen en afhankelijkheden.

    

2. Choice: Soevereiniteit vereist ook keuzevrijheid. Digitale systemen veranderen voortdurend. Organisaties moeten daarom voorkomen dat technische of contractuele afhankelijkheden toekomstige keuzes bepalen. Keuzevrijheid betekent dat data overdraagbaar is, configuraties kunnen worden meegenomen en overstappen naar een andere leverancier uitvoerbaar blijft wanneer de omstandigheden daarom vragen. Daarmee wordt vendor lock-in niet alleen een commercieel vraagstuk, maar ook een strategisch onderdeel van digitale weerbaarheid.

    

3. Continuity: De derde pijler is continuïteit: het operationeel houden van kritieke processen wanneer zich incidenten voordoen, leveranciers uitvallen of geopolitieke omstandigheden veranderen. Continuïteit vereist een combinatie van governance, scenario-oefeningen, herstelprocedures en periodieke validatie van de operationele veerkracht.

    

De noodzaak van continuïteit neemt verder toe door de voortdurende ontwikkelingen in het dreigingslandschap. Uit onderzoek van Zscaler ThreatLabz blijkt dat het aantal ransomware-aanvallen het afgelopen jaar sterk is toegenomen, onder meer in Spanje (+116%), Duitsland (+74%), België (+73%), Italië (+53%) en Frankrijk (+34%). Daarnaast geeft 52% van de IT-managers aan dat de huidige beveiligingsmaatregelen binnen hun organisatie onvoldoende zijn om bestaande en opkomende dreigingen, zoals agentgebaseerde AI en kwantumcomputing, het hoofd te bieden.

Samen bieden control, choice en continuity organisaties een praktisch kader om digitale soevereiniteit concreet en beheersbaar te maken. Het model verschuift de focus van geografische grenzen naar aantoonbare regie over data, technologie en kritieke bedrijfsprocessen.

Een gedeelde verantwoordelijkheid

Een veelgehoord argument is dat digitale soevereiniteit de kosten verhoogt, de compliance-uitdagingen vergroot en de toegang tot de beste technologie beperkt. Dat is een begrijpelijke zorg. Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat digitale soevereiniteit alleen succesvol kan worden gerealiseerd wanneer organisaties, technologiepartners en beleidsmakers hierin gezamenlijk optrekken.

Bestuurders bepalen de strategische ambities en risicobereidheid. CIO’s en CISO’s vertalen deze naar architectuur, governance en operationele processen. Technologieleveranciers moeten transparantie bieden over hun dienstverlening en organisaties ondersteunen bij portabiliteit, controle en compliance. Tot slot kunnen beleidsmakers bijdragen door regelgeving te harmoniseren en meer duidelijkheid te scheppen over de doelstellingen van digitale soevereiniteit.

Juist deze samenwerking voorkomt dat soevereiniteit verwordt tot een verzameling afzonderlijke compliance-eisen en maakt het mogelijk om een duurzaam digitaal ecosysteem te ontwikkelen.

Van beleidsdoel naar onderscheidend vermogen

De discussie over digitale soevereiniteit zal de komende jaren alleen maar belangrijker worden. Niet omdat organisaties zich volledig moeten losmaken van mondiale technologie, maar omdat zij in staat moeten zijn regie te houden in een wereld waarin geopolitieke, economische en technologische ontwikkelingen steeds sterker met elkaar verweven raken.

Organisaties die investeren in controle, keuzevrijheid en continuïteit bouwen niet alleen aan naleving van toekomstige regelgeving. Tegelijkertijd vergroten zij hun operationele veerkracht, versterken ze hun innovatievermogen en creëren de flexibiliteit om ook onder veranderende omstandigheden effectief te blijven opereren.

Digitale soevereiniteit is daarmee geen einddoel, maar een continu proces waarin governance, technologie en bedrijfsstrategie samenkomen. Organisaties die dit benaderen als een operationeel vraagstuk, zijn beter in staat om regie te houden over hun digitale bedrijfsvoering en zich aan te passen aan een steeds complexer digitaal landschap.

Casper Klynge, Vice President, Head of Government Affair and Public Policy in EMEA bij Zscaler